صدقه چيست؟

شايد صدقه از ريشه صدق و درستى باشد كه نشان از صداقت ايمان و توكل كمك كننده و شخص صدقه دهنده است. كمك به نيازمندان در قرآن و فرهنگ اهل بيت (عليه السلام) به عنوان يك عبادت بزرگ و عمل صالح براى دنيا و آخرت مطرح گرديده است؛

البته با تعبيرهاى گوناگون از جمله: انفاق، زكات، صدقه، معرفت و احسان به كار برده شده است كه همه آن ها عظمت و اهميت دستگيرى از نيازمندان را نشان مى دهد.

انواع صدقه

صدقه به واجب و مستحب تقسيم مى شود. صدقه واجب همان زكات است و صدقه مستحب، چيزهاى است كه هر شخص به دلخواه خود انفاق مى كند؛

به عبارت ديگر، تمام كارهاى خير حتى آموزش و تعليم ديگران - كه زكات علم نيز ناميده شده - در حكم صدقه است. امام موسى بن جعفر (عليه السلام) مى فرمايد: كل معروف صدقه (1) هر كار خوبى كه انجام گيرد، صدقه است.

مسئوليت توانمندى

شايد به ذهن بعضى خطور كند كه چرا بايد صدقه داد؟ كه در توضيح بايد گفت: انسان در برابر همنوع خود مسئوليت فراوانى دارد. خداوند انسان را مسئول قرار داده است و او بايد در برابر مسئوليت خود پاسخگو باشد؛ از جمله: مسئوليت در برابر خداوند، در برابر خودش، در برابر پدر، مادر، برادر، فرزندان، همسر و تمام افراد جامعه. يكى از مسئوليت هاى انسان ها، مسئوليت در برابر نيازمندان جامعه و همنوعان خود است. افراد متمكن و توانمند در برابر كسانى كه از توان علمى برخوردارند در برابر ديگران مسئول هستند و بايد دانش خود را در اختيار ديگران بگذارند؛ زيرا زكاة العلم نشره (2).

كسانى كه از نظر قدرت و مقام در جايگاه بالاترى قرار دارند نسبت به زيردستان خود مسئوليت دارند و بايد از مقام و قدرت خود در جهت رفع نيازهاى جامعه بهره گيرند. كسانى كه تمكن مالى دارند بايد از اموال خود در رفع محروميت و زدودن غبار غم از چهره و دل مستمندان بهره گيرند. حبس سرمايه و انحصار آن، جز نگون بختى، نتيجه ديگرى ندارد.

قرآن در مورد سرنوشت ثروت اندوزان بى خبر مى فرمايد:

و الذين يكنزون الذهب و الفضة و لا ينفقونها فى سبيل الله فبشرهم بعذاب اليم يوم يخمى عليها فى نار جهنهم فتكوى بها جباهم و جنوبهم و ظهورهم هذا ما كنزتم لا نفسكم...(3)؛كسانى كه طلا و نقره را گنجينه ذخيره مى كنند و در راه خدا انفاق نمى كنند به عذاب دردناك بشارت ده. روزى كه آن طلا و نقره در آتش دوزخ گداخته شود و پيشانى و پشت و پهلوى آنها را با آن داغ كنند و فرشتگان عذاب به آنها گويند: اين است نتيجه آنچه از زر و سيم براى خود ذخيره كرديد.

پی نوشت:

1 - كافى، ج 4، ص 26.

2 - مستدرك، ج 7، ص 46.

3 - سوره توبه، آيه 35.

غذای حرام واثرات آن...